Hoe beveilig je videoconsulten met patiënten?

Videoconsulten met patiënten beveilig je door zorgspecifieke software te gebruiken die voldoet aan de NEN 7510-norm, end-to-end-encryptie toepast en AVG-compliant is. Dit betekent dat je kiest voor platforms die specifiek voor de zorgsector zijn ontwikkeld, niet voor consumententools zoals WhatsApp of Zoom Free. Daarnaast richt je een veilige technische en organisatorische omgeving in met sterke authenticatie, beveiligde netwerken en duidelijke werkafspraken.

De beveiliging van videoconsulten is in 2026 urgenter dan ooit: cyberdreigingen in de zorg nemen toe, terwijl videobellen een vast onderdeel van de zorgverlening is geworden. In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen over beveiligingseisen, softwarekeuze en praktische inrichting van veilig videobellen met patiënten.

Welke beveiligingseisen gelden voor videoconsulten in de zorg?

Voor videoconsulten in de zorg gelden strenge beveiligingseisen op basis van de AVG, de NEN 7510-norm en sinds kort ook de NIS2-wetgeving. Dit betekent dat zorgorganisaties moeten zorgen voor end-to-end-encryptie, veilige authenticatie, logging van toegang en verwerkersovereenkomsten met softwareleveranciers. Medische gegevens die tijdens een videoconsult worden uitgewisseld, vallen onder de categorie bijzondere persoonsgegevens en vereisen extra bescherming.

De NEN 7510-norm is specifiek ontwikkeld voor informatiebeveiliging in de Nederlandse zorgsector. Deze norm schrijft voor dat organisaties een Information Security Management System (ISMS) inrichten en risico’s systematisch in kaart brengen. Voor videoconsulten betekent dit concreet:

  • Data moet versleuteld worden verzonden en opgeslagen
  • Alleen geautoriseerde medewerkers mogen toegang hebben tot videoconsulten
  • Er moet logging plaatsvinden van wie wanneer toegang heeft gehad
  • De leverancier moet een verwerkersovereenkomst tekenen
  • Servers moeten binnen de EU staan of aan adequaatheidsbesluiten voldoen

De AVG stelt daarnaast eisen aan transparantie: patiënten moeten weten hoe hun gegevens worden verwerkt en opgeslagen. Een privacyverklaring specifiek voor videoconsulten is daarom geen overbodige luxe, maar een vereiste om aan de informatieplicht te voldoen.

Wat is het verschil tussen gewone en zorgspecifieke videosoftware?

Het belangrijkste verschil is dat zorgspecifieke videosoftware is ontworpen om te voldoen aan de NEN 7510-norm en AVG-eisen, terwijl gewone consumentensoftware deze garanties niet biedt. Zorgspecifieke platforms bieden standaard end-to-end-encryptie, verwerkersovereenkomsten, Europese dataopslag en integratiemogelijkheden met EPD-systemen.

Consumententools zoals Zoom Free, Skype of WhatsApp Video zijn niet geschikt voor videoconsulten met patiënten. Deze platforms:

  • Slaan metadata op servers buiten de EU op
  • Bieden geen verwerkersovereenkomst conform AVG-eisen
  • Hebben geen garanties voor end-to-end-encryptie bij alle functionaliteiten
  • Missen audit trails en logging voor compliancedoeleinden
  • Integreren niet met zorgsystemen zoals EPD of HIS

Zorgspecifieke videosoftware daarentegen is gebouwd met privacy en beveiliging als uitgangspunt. Deze platforms bieden vaak aanvullende functionaliteiten zoals een beveiligde wachtkamer, de mogelijkheid om documenten veilig te delen tijdens het consult, en automatische koppeling met patiëntendossiers. Bovendien leveren deze leveranciers de documentatie die nodig is voor audits en certificeringen.

Hoe richt je een veilige videoconsultomgeving in?

Een veilige videoconsultomgeving richt je in door technische maatregelen, organisatorische afspraken en bewustwording bij medewerkers te combineren. Begin met het selecteren van gecertificeerde software, configureer sterke authenticatie en stel duidelijke werkprotocollen op voor alle zorgverleners die videoconsulten uitvoeren.

Technische inrichting

De technische basis voor veilig videobellen in de zorg bestaat uit meerdere lagen. Zorg allereerst voor een beveiligd netwerk: medewerkers die vanuit huis werken, moeten gebruikmaken van een VPN-verbinding. Configureer tweefactorauthenticatie voor toegang tot het videoconsultplatform en zorg dat wachtwoorden voldoen aan de eisen uit het wachtwoordbeleid.

Controleer of de videosoftware daadwerkelijk end-to-end-encryptie gebruikt voor zowel video als audio. Dit betekent dat de data alleen leesbaar is voor de zender en ontvanger, niet voor de softwareleverancier of derden. Schakel functies uit die de beveiliging kunnen ondermijnen, zoals automatische cloudopslag van opnames.

Organisatorische maatregelen

Techniek alleen is niet voldoende. Stel een protocol op voor videoconsulten dat beschrijft hoe medewerkers moeten handelen. Denk aan regels over de fysieke omgeving: geen videoconsulten in openbare ruimtes, scherm niet zichtbaar voor derden, en het gebruik van een headset om afluisteren te voorkomen.

Train medewerkers in het herkennen van phishing en social engineering, want de menselijke factor blijft de zwakste schakel in informatiebeveiliging. Zorg ook voor een procedure bij incidenten: wat doe je als een videoconsult wordt verstoord door ongeautoriseerde personen, of als er een technische storing optreedt tijdens het delen van gevoelige informatie?

Welke risico’s ontstaan bij onbeveiligde videoconsulten?

Bij onbeveiligde videoconsulten ontstaan risico’s op datalekken, privacyschendingen en reputatieschade, maar ook juridische aansprakelijkheid voor bestuurders. Medische gegevens kunnen in verkeerde handen vallen, wat kan leiden tot identiteitsfraude, chantage of discriminatie van patiënten. Bovendien riskeren zorginstellingen boetes tot 20 miljoen euro of 4% van de jaarlijkse omzet bij ernstige AVG-overtredingen.

De concrete risico’s bij onbeveiligde videoconsulten omvatten:

  • Onderschepping van gesprekken: Zonder encryptie kunnen kwaadwillenden meekijken of meeluisteren met videoconsulten
  • Ongeautoriseerde toegang: Zwakke authenticatie maakt het mogelijk dat derden toegang krijgen tot consulten of opnames
  • Datalekken naar derde landen: Gebruik van niet-conforme software kan leiden tot onbedoelde doorgifte van gegevens naar landen zonder adequaatheidsbesluit
  • Verlies van vertrouwen: Patiënten die ontdekken dat hun medische gesprekken niet veilig waren, verliezen vertrouwen in de zorginstelling
  • Persoonlijke aansprakelijkheid: Met de NIS2-wetgeving kunnen bestuurders persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor tekortkomingen in informatiebeveiliging

De impact van een beveiligingsincident gaat verder dan financiële schade. Het kan de continuïteit van zorg in gevaar brengen wanneer systemen moeten worden stilgelegd voor onderzoek, en het herstel van vertrouwen bij patiënten en verwijzers kost jaren.

Waar moet je op letten bij het kiezen van videoconsultsoftware?

Bij het kiezen van videoconsultsoftware voor de zorg let je op NEN 7510-certificering of aantoonbare compliance, Europese dataopslag, end-to-end-encryptie, beschikbaarheid van een verwerkersovereenkomst en integratiemogelijkheden met bestaande zorgsystemen. Vraag leveranciers om bewijs van hun beveiligingsmaatregelen en laat je niet verleiden door alleen functionaliteit of prijs.

Een gedegen selectieproces bevat de volgende stappen:

  1. Stel een programma van eisen op met beveiligingscriteria als harde voorwaarden
  2. Vraag leveranciers om hun NEN 7510-certificaat of compliancedocumentatie
  3. Controleer waar de servers staan en hoe dataopslag is geregeld
  4. Beoordeel de verwerkersovereenkomst op volledigheid en conformiteit met AVG-eisen
  5. Test de software op gebruiksvriendelijkheid voor zowel medewerkers als patiënten
  6. Onderzoek de integratiemogelijkheden met jullie EPD, HIS of andere zorgsystemen
  7. Vraag referenties op bij vergelijkbare zorgorganisaties

Let ook op praktische zaken zoals ondersteuning bij storingen, beschikbaarheid van een helpdesk en de stabiliteit van de leverancier. Een platform dat technisch voldoet maar geen adequate support biedt, kan alsnog problemen veroorzaken in de dagelijkse zorgpraktijk.

Hoe Vandaag® helpt bij de beveiliging van videoconsulten

Bij Vandaag® begrijpen we dat informatiebeveiliging voor veel zorgorganisaties complex en tijdrovend voelt. Wij helpen zorginstellingen om grip te krijgen op de beveiliging van videoconsulten en andere digitale zorgprocessen, zodat bestuurders aantoonbaar in control zijn zonder dat het een papieren exercitie wordt.

Onze aanpak bij de beveiliging van videoconsulten omvat:

  • Risicoanalyse: We brengen in kaart welke risico’s specifiek voor jouw organisatie gelden bij videobellen met patiënten
  • Beleid en protocollen: We helpen bij het opstellen van praktische werkafspraken die aansluiten bij NEN 7510 en NIS2
  • Leveranciersbeoordeling: We ondersteunen bij het selecteren en toetsen van videoconsultsoftware op beveiligingseisen
  • ISMS-inrichting: We zorgen dat informatiebeveiliging integraal onderdeel wordt van de bedrijfsvoering, niet een losstaand IT-vraagstuk
  • Bewustwording: We trainen medewerkers in veilig gedrag bij digitale zorgverlening

Wil je weten hoe jouw organisatie ervoor staat op het gebied van beveiligde videoconsulten? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over de mogelijkheden. Samen zorgen we dat de aandacht kan blijven waar die hoort: bij de zorg voor mensen.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of mijn huidige videoconsultsoftware daadwerkelijk veilig genoeg is?

Vraag je leverancier om een actueel NEN 7510-certificaat of een Third Party Mededeling (TPM) en controleer of de verwerkersovereenkomst up-to-date is. Daarnaast kun je een korte interne audit uitvoeren: check of end-to-end-encryptie actief is, waar de data wordt opgeslagen en of logging correct is ingesteld. Bij twijfel is het verstandig om een onafhankelijke beveiligingstoets te laten uitvoeren.

Wat doe ik als een patiënt per se via WhatsApp of FaceTime wil videobellen?

Leg de patiënt vriendelijk maar duidelijk uit dat je als zorgverlener wettelijk verplicht bent om veilige, gecertificeerde software te gebruiken voor medische gesprekken. Bied aan om de patiënt te helpen met het installeren van de juiste app en stuur een duidelijke handleiding mee. Documenteer in het dossier dat je de patiënt hebt geïnformeerd over de veilige alternatieven.

Mag ik videoconsulten opnemen en zo ja, hoe doe ik dat veilig?

Opnemen mag alleen met expliciete, voorafgaande toestemming van de patiënt, die je schriftelijk vastlegt. Gebruik uitsluitend de opnamefunctie binnen je zorgspecifieke platform, nooit externe tools of schermopname. Sla opnames versleuteld op binnen je EPD of een beveiligde omgeving en stel een bewaartermijn in conform je dossierbeleid. Vergeet niet om in je privacyverklaring te vermelden dat opnames mogelijk zijn.

Hoe ga ik om met een beveiligingsincident tijdens een videoconsult?

Stop het consult onmiddellijk en documenteer wat er is gebeurd: tijdstip, betrokkenen en aard van het incident. Meld het incident direct bij je leidinggevende en de interne privacy- of security officer. Beoordeel samen of het een datalek betreft dat binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens gemeld moet worden. Informeer de patiënt als er risico’s zijn voor diens privacy en neem maatregelen om herhaling te voorkomen.

Kunnen patiënten vanuit het buitenland veilig deelnemen aan een videoconsult?

Ja, mits de patiënt een stabiele internetverbinding heeft en de videoconsultsoftware in dat land toegankelijk is. Let wel op dat sommige landen (zoals China of Rusland) bepaalde versleutelingstechnologieën blokkeren, wat de verbinding kan verstoren. Adviseer de patiënt om een beveiligd wifi-netwerk te gebruiken en niet via openbare hotspots deel te nemen. De verantwoordelijkheid voor beveiliging aan jouw kant blijft ongewijzigd.

Hoe vaak moet ik mijn videoconsultprotocollen en -software laten evalueren?

Voer minimaal jaarlijks een evaluatie uit van zowel de software als de werkprotocollen, of eerder wanneer er significante wijzigingen zijn in wetgeving, technologie of je organisatie. Check bij elke software-update of de beveiligingsinstellingen nog correct staan en vraag je leverancier jaarlijks om een actuele complianceverklaring. Neem videoconsulten ook mee in je reguliere interne audits en risico-inventarisaties.

Wat zijn de eerste stappen als ik nu nog geen veilige videoconsultomgeving heb?

Begin met een inventarisatie: welke software wordt nu gebruikt en door wie? Stel direct een shortlist samen van NEN 7510-gecertificeerde videoconsultplatforms en vraag demo’s aan. Parallel daaraan kun je alvast basismaatregelen treffen zoals het activeren van tweefactorauthenticatie en het opstellen van een eenvoudig werkprotocol. Plan binnen drie maanden een volledige implementatie inclusief medewerkerstraining en verwerkersovereenkomst.

Gerelateerde artikelen

Nieuwsbrief? Meld je aan.

Maandelijks in je inbox
 *
 *

Door het invullen van je gegevens geef je Vandaag® toestemming voor het verzenden van de nieuwsbrief. Lees onze privacyverklaring.