De cao zorg en welzijn vormt de basis voor arbeidsvoorwaarden van honderdduizenden medewerkers in de Nederlandse zorgsector. Maar wat als je als werkgever in bepaalde situaties wilt afwijken van deze collectieve afspraken? Mag dat eigenlijk wel? En zo ja, onder welke voorwaarden? In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen over afwijken van de cao zorg en welzijn, zodat je als zorgorganisatie weet waar je aan toe bent.
Wat is de cao zorg en welzijn en wanneer is deze van toepassing?
De cao zorg en welzijn is een collectieve arbeidsovereenkomst die de arbeidsvoorwaarden regelt voor werknemers in de zorg- en welzijnssector. Deze overeenkomst is van toepassing op werkgevers die lid zijn van de werkgeversorganisatie en op werknemers die onder de werkingssfeer van de cao vallen. Daarnaast kan de cao algemeen verbindend verklaard (AVV) zijn, waardoor alle werkgevers in de sector eraan gebonden zijn.
De cao zorg en welzijn bevat afspraken over onder meer:
- Salariëring en loonschalen
- Arbeidsduur en werktijden
- Vakantiedagen en verlof
- Pensioenregelingen
- Onregelmatigheidstoeslag en overwerk
- Ziekte en arbeidsongeschiktheid
De toepasselijkheid van de cao hangt af van verschillende factoren. Allereerst is er de vraag of jouw organisatie rechtstreeks gebonden is door lidmaatschap van een werkgeversorganisatie. Ten tweede kan de cao van toepassing zijn via een incorporatiebeding in de individuele arbeidsovereenkomst. Tot slot kan een algemeenverbindendverklaring door de minister ervoor zorgen dat de cao voor de gehele sector geldt, ongeacht lidmaatschap.
Voor zorgorganisaties is het essentieel om te weten welke cao precies van toepassing is en op welke grond. Dit bepaalt namelijk ook de ruimte die je hebt om af te wijken van de standaardbepalingen.
Wanneer mag je als werkgever afwijken van de cao zorg en welzijn?
Afwijken van de cao zorg en welzijn is alleen toegestaan wanneer de cao zelf ruimte biedt voor afwijkende afspraken of wanneer je als werkgever gunstiger voorwaarden aanbiedt dan de cao voorschrijft. De cao bevat zowel standaardbepalingen waarvan niet mag worden afgeweken als minimumbepalingen waarbij afwijking in het voordeel van de werknemer wel is toegestaan.
Er zijn drie situaties waarin afwijken mogelijk is:
- Afwijking ten gunste van de werknemer: Bij minimumbepalingen mag je als werkgever betere voorwaarden bieden. Denk aan een hoger salaris, meer vakantiedagen of ruimere verlofmogelijkheden.
- Afwijking via een cao-bepaling: Sommige cao-artikelen bevatten expliciet de mogelijkheid om op ondernemingsniveau afwijkende afspraken te maken, vaak in overleg met de ondernemingsraad.
- Afwijking na afloop of bij niet-toepasselijkheid: Wanneer de cao niet algemeen verbindend is verklaard en je organisatie niet gebonden is via lidmaatschap, heb je meer vrijheid om eigen arbeidsvoorwaarden te hanteren.
Het is cruciaal om het onderscheid te begrijpen tussen standaardbepalingen en minimumbepalingen. Standaardbepalingen zijn dwingend: hiervan mag je niet afwijken, ook niet in het voordeel van de werknemer. Minimumbepalingen vormen een ondergrens: je mag er wel boven zitten, maar niet eronder.
In de praktijk betekent dit dat je als zorgorganisatie de cao nauwkeurig moet bestuderen. Niet elke bepaling biedt dezelfde ruimte. Bij twijfel is het verstandig om juridisch advies in te winnen of contact op te nemen met de werkgeversorganisatie.
Wat zijn de gevolgen van onterecht afwijken van de cao?
Onterecht afwijken van de cao zorg en welzijn kan leiden tot nietigheid van de afwijkende bepaling, nabetaling van gemiste arbeidsvoorwaarden en in sommige gevallen boetes of schadevergoedingen. Werknemers kunnen met terugwerkende kracht aanspraak maken op de cao-voorwaarden die ten onrechte niet zijn toegepast.
De concrete gevolgen kunnen aanzienlijk zijn:
- Financiële claims: Werknemers kunnen achterstallig loon, toeslagen of andere vergoedingen vorderen over de volledige periode waarin de cao ten onrechte niet is nageleefd.
- Wettelijke rente en verhogingen: Bij te late betaling van loon kunnen werknemers aanspraak maken op wettelijke rente en de wettelijke verhoging van maximaal 50%.
- Collectieve acties: Vakbonden kunnen namens hun leden procedures starten om naleving van de cao af te dwingen.
- Reputatieschade: In een sector waar personeel schaars is, kan bekendheid over cao-schendingen de werving van nieuwe medewerkers bemoeilijken.
De verjaringstermijn voor loonvorderingen bedraagt vijf jaar. Dit betekent dat een werknemer tot vijf jaar na het ontstaan van de vordering nog een claim kan indienen. Bij langdurige afwijkingen kunnen de financiële consequenties dus fors oplopen.
Daarnaast kan de Inspectie SZW handhavend optreden bij structurele overtredingen. Hoewel dit in de praktijk minder vaak voorkomt, vormt het wel een extra risico. Een goede cultuur en organisatie waarin arbeidsvoorwaarden correct worden toegepast, voorkomt deze risico’s en draagt bij aan een gezonde werkomgeving.
Hoe leg je afwijkende arbeidsvoorwaarden correct vast?
Afwijkende arbeidsvoorwaarden leg je correct vast door ze expliciet en schriftelijk op te nemen in de individuele arbeidsovereenkomst, met een duidelijke verwijzing naar de cao-bepaling die de afwijking toestaat. Zorg ervoor dat de werknemer aantoonbaar instemt en bewaar alle documentatie zorgvuldig in het personeelsdossier.
Volg deze stappen voor een correcte vastlegging:
- Controleer de cao-bepaling: Verifieer of de specifieke bepaling afwijking toestaat en onder welke voorwaarden.
- Documenteer de afwijking schriftelijk: Neem de afwijkende voorwaarde expliciet op in de arbeidsovereenkomst of een aanvullende overeenkomst.
- Vermeld de grondslag: Geef aan op basis van welke cao-bepaling of welk principe de afwijking is toegestaan.
- Verkrijg expliciete instemming: Laat de werknemer de overeenkomst ondertekenen en bewaar een kopie.
- Betrek de ondernemingsraad: Bij collectieve afwijkingen is vaak instemming van de OR vereist.
Een goede formulering in de arbeidsovereenkomst zou kunnen zijn: “In afwijking van artikel X van de cao zorg en welzijn, en conform de mogelijkheid die artikel Y biedt, komen partijen overeen dat…” Hiermee is voor alle partijen helder wat de afspraak is en waarop deze gebaseerd is.
Het bijhouden van een overzichtelijke administratie van alle arbeidsvoorwaarden per medewerker is essentieel. Dit voorkomt onduidelijkheid en maakt het eenvoudiger om bij vragen of geschillen aan te tonen dat afspraken correct zijn vastgelegd.
Hoe Vandaag® helpt bij de cao zorg en welzijn
Bij Vandaag® begrijpen we dat de cao zorg en welzijn complex is en dat zorgorganisaties behoefte hebben aan duidelijkheid en betrouwbare ondersteuning. Binnen ons expertisedomein Inzicht en Ondersteuning helpen we je om grip te krijgen op je arbeidsvoorwaarden en administratie.
Onze ondersteuning omvat:
- Loonadministratie: Nauwkeurige verwerking van salarissen conform de cao, inclusief correcte toepassing van toeslagen en vergoedingen
- Procesautomatisering: Slimme systemen die zorgen dat cao-wijzigingen automatisch worden verwerkt
- Zorgadministratie: Volledige ontzorging of ondersteuning op maat, zodat je processen soepel lopen
- Advies bij arbeidsvoorwaarden: Praktische begeleiding bij het correct vastleggen van afspraken
Wij leveren geen dikke rapporten, maar blijvende impact. Zo temmen we samen de paarse krokodil en brengen we de zorg terug naar haar essentie: aandacht voor mensen. Wil je weten hoe wij jouw organisatie kunnen ondersteunen? Neem dan contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.