Hoe maak je back-ups van medische gegevens veilig?

Veilige back-ups van medische gegevens maak je door te voldoen aan de AVG en NEN 7510, de 3-2-1-regel toe te passen en regelmatig te testen of je gegevens daadwerkelijk herstelbaar zijn. Dit betekent minimaal drie kopieën op twee verschillende media, waarvan één op een externe locatie, met versleuteling en strikte toegangscontrole.

Voor zorginstellingen is databeveiliging geen luxe, maar een wettelijke verplichting én een voorwaarde voor continuïteit van zorg. Een goed doordachte back-upstrategie beschermt niet alleen patiëntgegevens, maar voorkomt ook dat je organisatie dagenlang stilligt na een cyberaanval of technisch falen. In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen over het veilig maken en bewaren van back-ups in de zorgsector.

Welke eisen stelt de AVG aan back-ups van patiëntgegevens?

De AVG vereist dat back-ups van patiëntgegevens technisch en organisatorisch beveiligd zijn tegen ongeoorloofde toegang, verlies of beschadiging. Dit betekent versleuteling, toegangsbeperking tot geautoriseerde medewerkers en documentatie van je back-upprocedures in je verwerkingsregister.

Specifiek voor de zorgsector geldt daarnaast de NEN 7510-norm, die concrete invulling geeft aan de AVG-eisen. Deze norm schrijft voor dat je back-ups moet beschermen met dezelfde beveiligingsmaatregelen als de originele gegevens. Denk hierbij aan:

  • Versleuteling: zowel tijdens transport als in opslag moeten back-ups versleuteld zijn met sterke encryptie
  • Toegangscontrole: alleen medewerkers met een geldige reden mogen bij back-ups kunnen
  • Logging: alle toegang tot back-ups moet worden geregistreerd en controleerbaar zijn
  • Bewaartermijnen: medische dossiers moeten minimaal 20 jaar bewaard blijven, wat ook geldt voor de back-ups ervan

Belangrijk is dat je als zorginstelling kunt aantonen dat je aan deze eisen voldoet. Dit vraagt om gedocumenteerde procedures, periodieke controles en een actueel informatiebeveiligingsbeleid. Met de komst van NIS2-wetgeving wordt deze verantwoordelijkheid alleen maar nadrukkelijker, waarbij bestuurders persoonlijk aansprakelijk kunnen worden gesteld bij datalekken.

Hoe vaak moet je een back-up maken van medische dossiers?

Medische dossiers vereisen minimaal dagelijkse back-ups, maar voor veel zorginstellingen is een hogere frequentie noodzakelijk. De juiste frequentie hangt af van hoeveel gegevensverlies je organisatie kan accepteren, uitgedrukt in de Recovery Point Objective (RPO).

In de praktijk betekent dit voor de meeste zorginstellingen:

  • Kritieke systemen zoals EPD’s en medicatieregistraties: continue of uurlijkse back-ups
  • Administratieve systemen: minimaal dagelijkse back-ups, bij voorkeur aan het einde van elke werkdag
  • Archiefgegevens: wekelijkse volledige back-ups met dagelijkse incrementele aanvullingen

Een effectieve back-upstrategie combineert verschillende typen back-ups. Volledige back-ups kopiëren alle gegevens, maar kosten veel tijd en opslagruimte. Incrementele back-ups slaan alleen de wijzigingen op sinds de laatste back-up, wat sneller is, maar meer complexiteit geeft bij herstel. Differentiële back-ups vormen een middenweg door alle wijzigingen sinds de laatste volledige back-up op te slaan.

Voor zorginstellingen adviseren we een combinatie: wekelijks een volledige back-up, dagelijks differentiële back-ups en voor kritieke systemen aanvullend continue replicatie naar een secundaire locatie.

Wat is de 3-2-1-regel voor zorginstellingen?

De 3-2-1-regel is een bewezen back-upstrategie waarbij je minimaal drie kopieën van je gegevens bewaart, op twee verschillende soorten opslagmedia, waarvan één kopie op een externe locatie. Voor zorginstellingen is deze regel een essentiële basis voor databeveiliging.

Concreet betekent dit voor een zorgorganisatie:

  • Drie kopieën: de originele gegevens plus twee back-ups, zodat uitval van één systeem nooit tot volledig gegevensverlies leidt
  • Twee media: bijvoorbeeld lokale servers én cloudopslag, of harde schijven én tape, om te beschermen tegen mediaspecifieke problemen
  • Eén externe locatie: een back-up buiten je eigen pand, zodat brand, waterschade of inbraak niet alle kopieën tegelijk kan treffen

Steeds meer zorginstellingen breiden dit uit naar de 3-2-1-1-regel, waarbij de extra ‘1’ staat voor een offline of air-gapped back-up. Deze kopie is fysiek losgekoppeld van alle netwerken en daardoor onbereikbaar voor ransomware of hackers die je systemen binnendringen.

Bij het kiezen van externe locaties voor medische gegevens gelden extra eisen. Cloudproviders moeten aantoonbaar voldoen aan de AVG en NEN 7510, en gegevens mogen in principe niet buiten de Europese Economische Ruimte worden opgeslagen zonder aanvullende waarborgen.

Waar bewaar je back-ups van medische gegevens het veiligst?

De veiligste opslag voor back-ups van medische gegevens is een combinatie van een beveiligde lokale omgeving voor snel herstel en een gecertificeerde cloudoplossing of extern datacentrum voor bescherming tegen lokale calamiteiten. Beide locaties moeten voldoen aan NEN 7510 en AVG-eisen.

Lokale opslag: snelheid en controle

Lokale back-ups op eigen servers of NAS-systemen bieden het voordeel van snelle toegang bij herstel. Dit is essentieel wanneer je na een storing snel weer operationeel moet zijn. Zorg wel voor fysieke beveiliging: de serverruimte moet afgesloten zijn, voorzien van branddetectie en klimaatbeheersing, en alleen toegankelijk voor geautoriseerd personeel.

Externe opslag: bescherming tegen calamiteiten

Voor externe opslag heb je grofweg twee opties: een eigen secundaire locatie of cloudopslag bij een gespecialiseerde aanbieder. Bij cloudopslag voor medische gegevens is het cruciaal om te verifiëren dat de aanbieder:

  • NEN 7510- of ISO 27001-gecertificeerd is
  • Gegevens binnen de EER opslaat
  • Een verwerkersovereenkomst biedt die voldoet aan AVG-eisen
  • Transparant is over subverwerkers en beveiligingsmaatregelen

Ongeacht waar je back-ups bewaart, is versleuteling ononderhandelbaar. Gebruik minimaal AES-256-encryptie en beheer de sleutels zorgvuldig, bij voorkeur gescheiden van de back-ups zelf.

Hoe test je of je back-ups daadwerkelijk werken?

Test je back-ups door regelmatig een volledig herstel uit te voeren naar een testomgeving en te controleren of alle gegevens intact en bruikbaar zijn. Zonder testen weet je pas bij een echte calamiteit of je back-ups waardeloos zijn, en dan is het te laat.

Een effectief testprogramma voor zorginstellingen omvat:

  • Maandelijkse steekproeven: herstel willekeurig geselecteerde bestanden of dossiers en verifieer de integriteit
  • Kwartaalijkse systeemtests: herstel een volledig systeem of database naar een geïsoleerde testomgeving
  • Jaarlijkse calamiteitentest: simuleer een volledige uitval en oefen het complete herstelproces met alle betrokken medewerkers

Documenteer elke test zorgvuldig: wat is getest, door wie, wat waren de resultaten en welke verbeterpunten kwamen naar voren. Deze documentatie is niet alleen nuttig voor interne verbetering, maar ook vereist voor NEN 7510-compliance en audits.

Meet bij elke test twee cruciale parameters: de Recovery Time Objective (RTO), ofwel hoe lang het herstel duurt, en de Recovery Point Objective (RPO), ofwel hoeveel gegevens je maximaal kwijtraakt. Vergelijk deze met je eigen doelstellingen en pas je back-upstrategie aan als de resultaten tekortschieten.

Hoe Vandaag® helpt bij back-ups en informatiebeveiliging

Bij Vandaag® begrijpen we dat informatiebeveiliging voor zorginstellingen geen geïsoleerd IT-vraagstuk is, maar een integraal onderdeel van verantwoorde bedrijfsvoering. We helpen zorgorganisaties grip te krijgen op back-upbeleid en databeveiliging, zodat bestuurders aantoonbaar in control zijn.

Onze aanpak omvat:

  • Analyse van je huidige situatie: we brengen in kaart waar je staat ten opzichte van NEN 7510 en AVG-eisen
  • Praktische implementatie: we vertalen normen naar werkbare procedures die passen bij jouw organisatie
  • Begeleiding bij ISMS-opzet: we helpen bij het inrichten van een information security management system dat geen papieren exercitie wordt
  • Voorbereiding op NIS2: we zorgen dat je organisatie klaar is voor de aangescherpte wetgeving

Met oog voor zowel systemen als mensen en processen zorgen we dat informatiebeveiliging bijdraagt aan de continuïteit van zorg. Wil je weten hoe jouw organisatie ervoor staat? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over de mogelijkheden.

Veelgestelde vragen

Wat moet ik doen als ik ontdek dat mijn back-ups niet correct zijn gemaakt?

Handel snel maar gestructureerd: identificeer eerst welke back-ups getroffen zijn en wat de oorzaak is (technisch falen, configuratiefout of menselijke fout). Maak direct een nieuwe volledige back-up van je kritieke systemen en documenteer het incident voor je informatiebeveiligingslogboek. Schakel indien nodig je IT-partner of managed service provider in om de back-upprocedure te herstellen en te voorkomen dat het probleem zich herhaalt.

Hoe ga ik om met back-ups wanneer een medewerker uit dienst gaat die toegang had tot back-upsystemen?

Intrek onmiddellijk alle toegangsrechten van de vertrekkende medewerker tot back-upsystemen, opslaglocaties en encryptiesleutels. Wijzig wachtwoorden van gedeelde accounts en controleer de toegangslogs op eventuele ongebruikelijke activiteit in de laatste werkperiode. Documenteer deze acties in je personeelsdossier én je informatiebeveiligingsadministratie om aan te tonen dat je de procedure correct hebt gevolgd.

Kan ik back-ups van medische gegevens opslaan bij een Amerikaanse cloudprovider zoals AWS of Azure?

Ja, maar alleen onder strikte voorwaarden. De gegevens moeten fysiek opgeslagen worden in datacenters binnen de Europese Economische Ruimte en je hebt aanvullende contractuele waarborgen nodig vanwege de CLOUD Act. Kies voor EU-specifieke regio’s, sluit een verwerkersovereenkomst af die voldoet aan AVG-eisen, en overweeg aanvullende encryptie waarbij jij zelf de sleutels beheert om risico’s verder te beperken.

Wat zijn de meest gemaakte fouten bij het opzetten van een back-upstrategie in de zorg?

De drie grootste fouten zijn: back-ups maken maar nooit testen (waardoor je pas bij een calamiteit ontdekt dat herstel niet werkt), alle back-ups op dezelfde locatie of hetzelfde netwerk bewaren (waardoor ransomware alles tegelijk kan versleutelen), en geen duidelijke verantwoordelijkheden toewijzen (waardoor niemand zich eigenaar voelt van het proces). Voorkom deze fouten door testen in te plannen, de 3-2-1-1-regel toe te passen en één persoon eindverantwoordelijk te maken.

Hoe lang duurt het gemiddeld om een volledig EPD-systeem te herstellen vanuit een back-up?

Dit varieert sterk afhankelijk van de grootte van je database, je infrastructuur en de gekozen back-upmethode, maar reken voor een middelgrote zorginstelling op 4 tot 24 uur voor een volledig herstel. Lokale back-ups zijn doorgaans sneller te herstellen dan cloudback-ups vanwege de hogere dataoverdrachtssnelheid. Bepaal vooraf je Recovery Time Objective (RTO) en test regelmatig of je deze daadwerkelijk haalt om onaangename verrassingen te voorkomen.

Moet ik aparte back-upprocedures hebben voor medische apparatuur die patiëntgegevens opslaat?

Ja, medische apparatuur zoals röntgenapparatuur, ECG-systemen of laboratoriumapparatuur met lokale opslag vereist specifieke aandacht. Veel van deze apparaten draaien op verouderde besturingssystemen of hebben beperkte back-upmogelijkheden. Werk samen met de leverancier om te bepalen welke gegevens geback-upt moeten worden, integreer deze waar mogelijk in je centrale back-upinfrastructuur, en documenteer voor elk apparaat hoe de gegevens worden beschermd.

Hoe bereid ik mijn organisatie voor op een audit van onze back-upprocedures?

Zorg dat je documentatie op orde is: verzamel je back-upbeleid, verwerkersovereenkomsten met cloudproviders, testrapportages van de afgelopen periode en toegangslogs. Controleer of je kunt aantonen dat back-ups versleuteld zijn, wie er toegang heeft en wanneer de laatste succesvolle tests zijn uitgevoerd. Loop vooraf de NEN 7510-controlepunten door met je informatiebeveiligingsfunctionaris en bereid medewerkers voor op mogelijke vragen over hun rol in het back-upproces.

Gerelateerde artikelen

Nieuwsbrief? Meld je aan.

Maandelijks in je inbox
 *
 *

Door het invullen van je gegevens geef je Vandaag® toestemming voor het verzenden van de nieuwsbrief. Lees onze privacyverklaring.